Ik ben een 19 jarig meisje met een grote bos met krullen waar de meeste mensen een moord voor zullen doen. Figuurlijk dan. Mijn vriendjes zijn tot nu toe altijd kaal (of kalend) geweest. Niet dat ze al heel oud waren. Veel gesprekken heb ik met ze gehad over de bijkomende emoties en gedachten van het kaal worden. En omdat ikzelf en mijn mannelijke vrienden steeds ouder worden, wordt het gespreksonderwerp vaak het kaal worden.
Ik schrok ervan hoe veel afkeer en angst er zit aan het woord kaal. Als ik het heb over kaal worden met een jongen dan worden zijn ogen groter en zijn spieren zijn aangespannen. Dit is niet de reactie die ik verwacht had. Ik ben heel nieuwsgierig naar de redenen voor de angst en de oorsprong ervan.
In dit blog houd ik mijn onderzoek naar de angst van het kaal worden om hier uiteindelijk een documentaire van te maken.
Haarverlies is niet alleen een lichamelijke aandoening – Dokter Don
Haarverlies is niet alleen een fysieke aandoening, het kan ook een behoorlijke psychische impact hebben. Hoewel het voor vrouwen doorgaans erger is, moeten we ook het effect op mannen niet onderschatten. Haaruitval kan leiden tot angstaanvallen, depressie en een terugtrekking uit de sociale omgeving.
Er is veel onderzoek gedaan om het psychologische effect van haaruitval beter te begrijpen. Wat we zeker weten, is dat het heel belangrijk is dat u de tijd neemt om goed na te denken wat haarverlies voor u persoonlijk betekent en welke behandelmethode het beste bij uw persoonlijke leven past. Een weloverwogen keuze en een objectief advies geeft de meeste kans op succes en zal ook zo door u ervaren worden.
Paniek Door haarverlies kunnen mannen gaan twijfelen aan hun mannelijkheid. Haar wordt in de meeste culturen al eeuwenlang geassocieerd met kracht en mannelijkheid. Haaruitval kan iemands uiterlijk behoorlijk veranderen. Het is normaal dat men zich dan vragen gaat stellen: Vinden mensen me nog steeds aantrekkelijk? Zal ik er ouder uit gaan zien? Zal het mijn carrière negatief beïnvloeden? Zullen mijn vrienden me uitlachen? Deze terechte zorgen over haaruitval kunnen leiden tot angstgevoelens en paniek.
Ontkenning Sommige mannen vinden het moeilijk toe te geven dat ze aan haarverlies lijden, zelfs tegenover zichzelf. Dit leidt ertoe dat sommige mannen alles doen om hun haaruitval verborgen te houden. Een klassiek voorbeeld hiervan is het overkammen van het haar naar één kant. Het is niet ongewoon dat een man zijn haaruitval zelfs voor zijn eigen vrouw geheim houdt. Het niet kunnen of willen accepteren dat het om afwijkend haarverlies gaat kan leiden tot ineffectieve behandelingsmethoden.
Schaamte Vrienden en collega’s die spotten met haaruitval kan een gevoel van vernedering oproepen. Het kan zeer moeilijk zijn met zulke opmerkingen om te gaan. Als die persoon er heftig op in gaat toont dit dat een gevoelige snaar is geraakt, wat vaak in nog meer getreiter resulteert.
Wanhoop De hiervoor beschreven reacties op haaruitval kunnen een gevoel van wanhoop oproepen, en een wanhopig persoon kan impulsieve en onverstandige keuzes maken.
Fixatie Een fixatie kan hand in hand gaan met een vorm van depressie. Mannen die bijvoorbeeld aan haaruitval op verschillende plaatsen op het hoofd lijden, kunnen zich op een bepaald gebied fixeren (bv. de kruin). Door de fixatie op een bepaal gebied kunnen ze hun haaruitval niet als geheel zien.
Jaloezie Het is niet verbazingwekkend dat sommige mannen jaloers zijn op hun vrienden die een hoofd vol haar hebben.
Isolatie Hoewel haaruitval bij mannen veel voorkomt, kunnen mannen zich geïsoleerd en alleen voelen. Traditioneel wordt het uiten van gevoelens en zorgen als niet-mannelijk gezien. Het openlijk uiten van gevoelens wordt als zwaktebod beschouwd.
Meer informatie of een persoonlijk gesprek?
Neemt u dan contact met ons op. Onze artsen en hairtechnicians vertellen en adviseren u graag over de mogelijkheden. Voor een gesprek in Hengelo kunt u contact opnemen met 074 – 30 30 250, voor een gesprek in Amsterdam belt u naar 020 – 89 50 455.
Bijna elke vriendengroep heeft er wel één: een kale vriend(in).
Niet zo gek, in ons land krijgt ongeveer 1 op de 5 mensen te maken met kaalheid. Dat kaal worden niet altijd even makkelijk te accepteren is merk je wel aan de markt in haargroeimiddelen. Die is booming. In 2010 werd er wereldwijd 2 miljard dollar uitgegeven aan middeltjes om haaruitval tegen te gaan, nu is dat al 40 procent meer, 2,8 miljard dollar.
Willem (27) was er vroeg bij. Tegen zijn zin in. Op zijn twaalfde begon zijn toch al sluike haar, steeds dunner te worden. “Vrienden en medeleerlingen maakten er dan opmerkingen over, dat het wel dun werd”, vertelt Willem. “Zo irritant! Alsof ik dat zelf niet weet.”
“Ze zeiden dan dingen als: ‘Ah, je haar groeit naar beneden, of niet?’ Of je wordt ‘kale’ genoemd, dat vond ik toen echt niet chill. Ik probeerde dat altijd maar te negeren en hoopte dat het daardoor zou stoppen.”
Voor Frerik (30) is het verhaal van Willem heel herkenbaar. Inmiddels heeft hij er niet zo’n probleem meer mee als hij op zijn kaalheid wordt aangesproken. “Ik ben nu 30, dus ik ben zo aan mijn hoofd gewend”, vertelt Frerik. “En ik heb er ook wel een goed hoofd voor, zeggen mensen.”
“Maar toen ik al mijn haar er noodgedwongen afhaalde was ik 17”, zegt Frerik. “Ik was toen nog een heel onzeker mannetje en in het begin vond ik het echt vervelend als mensen erover begonnen. Ik was het zelf nog aan het ontkennen en wilde het er niet over hebben. Het heeft wel een paar jaar geduurd voordat ik dat van mij af kon zetten.”
Veel jongeren vinden het lastig om al op jonge leeftijd kaal te worden. Hoe ze hun kaalheid ervaren zie je in deze video:
Alopecia Frerik en Willem worden kaal op een manier waarop veel mannen kaal worden, alleen dan wel een flink stuk vroeger. Het verhaal bij veel jonge vrouwen die kaal worden is vaak anders.
In veel gevallen is alopecia de oorzaak. “Je eigen lichaam valt al je lichaamshaar dan aan”, legt Tecilla (23) uit. Binnen een half jaar ging zij van een vrouw van 18 met een flinke haardos, naar helemaal kaal. “Het lastigste vond ik dat je heel snel moet kijken hoe je er zo snel mogelijk weer zo normaal mogelijk uitziet.”
Dat er veel geld omgaat in de haarindustrie om kaalheid tegen te gaan weet Tecilla maar al te goed. Een beetje mooie pruik, of haarwerk zoals veel mensen het liever noemen, kost al snel 1500 euro.
“Een boel geld, maar dan heb je er wel een van echte haren”, vertelt ze terwijl ze net haar nieuwste aanwinst laat zien: een pruik met lange roodbruine haren.
“Eerder wisselde ik elke week wel van haar. Dan nam ik een synthetische pruik van 30 euro en had ik elke week nieuw haar. Heel leuk natuurlijk, maar met het warme weer zit zo’n pruik niet echt lekker.”
It’s most likely the single thing every young male dreads as he becomes an adult. You hit your late teens or early twenties, and you start to notice that the baldness is coming your way. Your friends take the piss out of you, and all of a sudden you’re finding yourself buying some weird sort of shampoo that promises to hinder hair loss. Oh and you begin to love wearing baseball caps! Trust me, I know the feeling all too well. But today I’m going to tell you how you can actually use all of this to your advantage, and still look and feel good as a bald guy. There’s a common thread amongst men without hair who look insanely good. And I am going to talk about that, and about how you too can start looking good bald.
1. Shave It Off Already
This might sound obvious, but lots of men hang onto those last pieces of hair until the very end. Looking back at my own experience (and every other bald guy will tell you the same) I should have just razored my head from the first moment I realized I was going bald. Let me give you some quick and easy examples of how it’s super beneficial to just shave your head at the first sign of baldness.
#1: No One Can Say Shit Anymore
By taking the plunge and razoring your head, your mates literally cannot ever say anything about you going bald anymore. Why is this? Because by shaving your head you immediately own the look, get rid of any bald spots, and people can’t actually make fun of you anymore.
#2: You Can Reinvent Yourself Quicker
When you take the plunge and shave your head, you immediately sport a brand new look. A new identity almost. So the sooner you do this, the sooner you can work on your new look and own it. Within weeks, people would have completely forgotten that you ever had any hair on your head!
#3: The Longer You Wait, The Harder It Might Get
As time goes by and you keep putting off going full on bald, it will become more and more difficult to make the tough decision of shaving your head.
#4: It’s Less Noticeable Early On
If you can see a little bit of baldness coming your way, then chances are most can’t even see that just yet. So by shaving your head early on people might not even know that you ever were bald, and slowly everyone will just know you as the shaved head guy.
Het tweede advies is fit te worden. Door het imago wat kale mannen uit de gevangenis of wat militairen vaak hebben, wordt kaalheid met sterkte gekoppeld. Hier kan je als kale man gebruik van maken, maar dan moet je het wel waar kunnen maken.
Het derde advies is een baard laten groeien die bij je past. By growing out a beard, you immediately give your face a bit of balance. A shaven head AND a shaven face might just make your face look like a bit of an egg, so having a beard gives it a really good look.
Het vierde advies is je hoofdhuid goed verzorgen. Je hoofdhuid is nu elke dag blootgesteld aan zonlicht. Je wilt geen ziektes krijgen. En blijf het moisterizen. Het is een gevoelig stukje huid in het begin.
Als laatste advies:
5. Develop A New Mindset
Don’t shy away from your new look. Rather embrace it and become the newly bald boss that people immediately notice. By being confident in your new look, other people around you will see that immediately, and you might even gain more respect than before. Feel good about your new style, and all will fall into place.
So to summarize on how to look good bald:
Shave it off completely when you see you are losing hair
Get fit, get in shape, and you’ll get that tough guy look
If possible, grow a beard
Look after the skin on your head
Adjust your mindset, get confident and you’ll seem a different man in other people’s eyes
Haarinstituut Nederland begeleidt mensen die kaal worden, zowel mannen als vrouwen. “In de meer dan 25 jaar dat wij mannen en vrouwen begeleiden bij haarverlies, kaalheid en het dragen van een haarwerk hebben wij gemerkt dat iedereen er anders mee omgaat.”
Haarverlies vergt acceptatie en begeleiding
De redenen waarom mensen een haarwerk dragen zijn divers. De een heeft een (haar)ziekte waardoor haarverlies of kaalheid ontstaat. Bij de ander is haarverlies genetisch bepaald. De derde ondervindt de gevolgen van medicijngebruik, stress of lifestyle die haarverlies tot gevolg heeft. Er zijn ook mensen die zelf vinden dat hun haardos onvoldoende is terwijl het niet opvalt. Wij ondersteunen bij alle vragen. Onze ervaring is dat bij haarverlies, bij de bijkomende psychosociale aspecten en bij het dragen van een haarwerk goede begeleiding belangrijk is, zodat acceptatie bevorderd wordt.
Kaalheid bij mannen redelijk geaccepteerd
Haarverlies geeft vaak een vorm van spanning of zelfs onzekerheid. Als je merkt dat mensen naar je haar blijven kijken terwijl ze met je praten, dan kan dat een onprettig gevoel geven. Kaalheid of teruggetrokken haarlijn bij mannen is sociaal meer geaccepteerd dan bij vrouwen. Daarmee is het overigens voor mannen niet altijd makkelijk. Die zien ook de volle haardos uit hun jeugd langzaam maar zeker veranderen in minder of geen haar. Over het algemeen is dat genetisch bepaald. Als je dat weet, is het verstandig om ruim voordat haarverlies optreedt al stappen te ondernemen. Zo kun je zorgen voor de beste verzorging en ondersteuning in dit proces.
Vrouwen met dun haar of kale plekken ondervinden vrijwel altijd extra aandacht die meestal niet als positief ervaren wordt. Zelf vinden wij Madeleine Albright, Amerikaans politica en diplomaat, een goed voorbeeld van een vrouw die haar dunne haar en teruggetrokken haarlijn heeft geaccepteerd. Het is ook alsof zij niet beoordeeld wordt op haar uiterlijk, maar op haar impact. Daarvoor hoef je geen succesvol politica te zijn. Iedereen heeft impact op zijn/haar omgeving. Als je uitstraling sterker is dan de twijfel over hoe mensen je vinden, dan merken ze jouw ‘tekortkomingen’ niet eens meer op. Acceptatie van hoe je bent, wat de natuur je gegeven heeft, is het beste medicijn. Wij begrijpen heel goed dat het prettiger is om bij het eerste contact aandacht te krijgen voor jou als persoon en niet voor je kaalheid of dunne haar. Daarom helpen wij graag.
Een enkele keer ontvangen wij klanten met wiens haar weinig of niets aan de hand is, maar die zelf wel problemen zien. Dan is duidelijk dat niet het haarverlies het probleem is, maar het zelfbeeld. In zulke gevallen begeleiden wij de klant zo goed mogelijk en reiken wij oplossingen en ons netwerk aan, maar laten wij niet meteen een haarwerk maken.
Mentaal vergt haarverlies en kaalheid best veel van mensen. In hoeverre accepteer je jezelf zoals je bent? En laat je de mening over jezelf afhangen van de reacties van anderen? Kun je met plezier naar buiten en met vakantie gaan, durf je het je nieuwe relatie te vertellen, voel je jezelf vrij om te bewegen zoals je wilt, heb je er geen hinder van als je een presentatie moet geven? Kijk naar voorbeelden om je heen van mensen die niet voldoen aan de maatstaven die opgelegd worden, maar toch tevreden en ontspannen zijn. Voel je gesterkt door de wetenschap dat ieder mens onzekerheden heeft en dat wij daar allemaal mee moeten leren omgaan.
Haarinstituut Nederland ondersteunt je graag bij het acceptatieproces en biedt diverse mogelijkheden zodat jij je comfortabel voelt en er goed uitziet.
Ofwel finasteride gaat de productie van DHT tegen en zo dus ook het kaalheidsproces.
Duizenden mannen in Nederland slikken Propecia om hun haardos te behouden. In Amerika leidde het antikaalheidsmedicijn al tot 1.500 rechtszaken. Ex-gebruikers voelen zich ontmand door hardnekkige erectieproblemen en een verlaagd libido. Is het echt zo erg? – Irene de Zwaan15 februari 2019, 11:44
Timo werd kaal. Terwijl zijn vrienden er grapjes over maakten, droeg Timo (die liever anoniem blijft) steeds vaker een pet om zijn haaruitval te camoufleren. De ontmoeting met Timo vindt plaats in het Haarkabinet, een medisch centrum in Tilburg met spiegelende vloeren en rijk gevulde bloemenvazen. Wie thee bestelt, krijgt er een bonbon bij. Hier wordt een oplossing geboden voor alopecia androgenetica, een duur woord voor mannelijke kaalheid waarbij erfelijkheidsfactoren een belangrijke rol spelen. Tegen kaalheid wordt propecia aangeboden als beste remedie.
Timo hoorde ervan via een kennis, die de pillen al achttien jaar slikt en er zijn bovenste haarlijn mee heeft weten te behouden. Die raadde hem aan op tijd te beginnen, nu hij het meeste van zijn haar nog heeft. Finasteride werkt puur preventief, om verdere haaruitval te voorkomen. Mannen bij wie de kaalheid al ver gevorderd is, zijn te laat.
Propecia, dat oorspronkelijk op de markt kwam als medicijn om bejaarde mannen van een vergrote prostaat af te helpen, telt wereldwijd miljoenen gebruikers. Het slikken is niet zonder risico. Zo’n 1.500 mannen hebben in de VS een rechtszaak aangespannen tegen farmaceut Merck. Zij stellen dat de fabrikant van de pillen lange tijd informatie heeft achtergehouden over permanente bijwerkingen. Pas in 2011 – Propecia is sinds 1997 op de markt – liet Merck op last van de Amerikaanse gezondheidsautoriteit FDA in de bijsluiter opnemen dat gebruik kan leiden tot een aanhoudende erectie, ejaculatieproblemen en een verlaagd libido. Mannen voelen zich chemisch gecastreerd, laten ze weten via hun advocaat: ze hebben hun kaalheid uitgesteld, maar verloren blijvend hun mannelijkheid.
In Nederland slikten vorig jaar 6.800 mannen de antikaalheidspillen. Nog eens 26.300 patiënten, zo blijkt uit cijfers van de Stichting Farmaceutische Kengetallen, gebruikten een vergelijkbaar medicijn dat sterker en effectiever is: dutasteride. Het wordt verkocht onder de merknaam Avodart en is van een andere fabrikant.
Avodart is, anders dan Propecia, niet geregistreerd als antikaalheidsmiddel, maar alleen als prostaatmedicijn. Een onbekend aantal mannen (registratie ontbreekt), krijgt het medicijn offlabel voorgeschreven om haaruitval te voorkomen. Dit houdt in dat het aan patiënten wordt verstrekt voor een andere indicatie dan waarvoor het is bedoeld. Deze praktijk staat de laatste jaren ter discussie, omdat de veiligheid niet kan worden gegarandeerd.
Rob van Zandvoort, behandelend arts in het Tilburgse Haarkabinet, is om die reden terughoudend met het voorschrijven van dutasteride. Voor finasteride durft hij zijn hand in het vuur te steken: bijwerkingen zijn volgens hem uiterst zeldzaam. ‘Er is een kleine groep (1 procent volgens de bijsluiter, red.), die er averechts op heeft gereageerd, maar het is niet voor honderd procent bewezen dat dit aan de medicijnen ligt.’
Finasteride beschermt de haarwortel. De DHT-niveaus in het lichaam worden teruggedrongen, waardoor haren minder snel uitvallen. Wie een blijvend effect wil, moet de pillen zijn hele leven slikken. Kosten: 500 euro op jaarbasis.
‘Mensen hebben het ervoor over’, zegt Van Zandvoort. Hij kent mannen die de pillen al twintig jaar slikken. Zijn jongste patiënten zijn 16 jaar. Haaruitval heeft een grote impact op deze groep. Sommigen kampen met een minderwaardigheidscomplex of depressie.
Een kaal hoofd is voor menig man een schrikbeeld, erkent ook de Amerikaanse onderzoeker Steven Belknap, verbonden aan Northwestern University. Maar dat is volgens hem nog geen reden om een natuurlijk verouderingsproces te dwarsbomen met pillen ‘waarvan niemand de gezondheidsrisico’s kan overzien’.
Hij doelt op het gebrek aan fundamenteel wetenschappelijk onderzoek naar Propecia. ‘Er zijn 34 klinische onderzoeken uitgevoerd naar het medicijn. Niet een daarvan kan de veiligheid garanderen. De helft is bovendien betaald door de industrie. De langetermijneffecten zijn bij niemand bekend.’
Zelf kwam Belknap in 2017 met de uitkomsten van een studie naar finasteride- en dutasteridegebruikers. Van de 15.634 mannen die voorheen geen seksuele stoornis hadden, ontwikkelden er 699 erectieproblemen na inname van de medicatie (4,5 procent). 210 mannen (1,3 procent) kampten met een lager libido dan voorheen. Van de 103 jonge mannen (tussen de 16 en 42 jaar oud) hielden er 34 (33 procent) blijvende erectieproblemen aan over. Dat veronderstelt dat Propecia een groter effect heeft op jonge dan op oudere gebruikers. Niet geheel onlogisch, aangezien jongeren seksueel actiever zijn en dus ook meer gefocust op hun seksuele welzijn.
Nog een opvallende bevinding: de jonge mannen die meer dan 205 dagen finasteride of dutasteride slikten, hadden een 4,9 keer hoger risico op het ontwikkelen van permanente erectiestoornissen dan mannen die het medicijn kortstondig gebruikten.
Het onderzoek van Belknap is gefinancierd door de Post-Finasteride Syndrome Foundation (PFS Foundation), een in de VS gevestigd samenwerkingsverband tussen artsen en vooraanstaande wetenschappers. Een van de doelen is het inzamelen van geld voor onafhankelijk onderzoek naar de langetermijneffecten van finasteridegebruik. Maar wel met een duidelijke missie: waarschuwen voor het medicijn.
Wie de website van de PFS Foundation bezoekt, wordt geconfronteerd met een aantal alarmerende getallen, afkomstig uit de database van de Wereldgezondheidsorganisatie: wereldwijd zijn 15.222 meldingen gedaan van bijwerkingen door finasteride, 59 gebruikers pleegden zelfmoord en 33 deden een poging daartoe.
‘Het is idioot dat dit middel op de markt is’, zegt softwareontwikkelaar John Santmann, tevens directeur van de PFS Foundation. ‘Mannen slikken dagelijks pillen die een belangrijk hormoon in hun lichaam aantasten, waarvan ook effecten in de hersenen zijn aangetoond. En daarmee wordt krankzinnig veel geld verdiend – een belangrijke reden waarom dermatologen en overheidsinstanties er niet kritisch naar kijken. Het is een melkkoe.’
Het argument dat bijwerkingen mogelijk niet het gevolg zijn van finasteridegebruik, maar van externe factoren, wuift Santmann weg. ‘We krijgen honderden berichten van mannen over de hele wereld wier leven is ingestort na het slikken van finasteride. Hun klachten komen overeen. Dat is geen toeval, dat is damn hard convincing.’
Santmann maakte het van dichtbij mee. Zijn zoon Randy, die worstelde met een depressie na het gebruik van finasteride, pleegde op 22-jarige leeftijd zelfmoord.
Meisjes met piemels
De ontstaansgeschiedenis van Propecia begint in de jaren zeventig, toen de jonge Amerikaanse hormoonwetenschapper Julianne Imperato McGinley afreisde naar een afgelegen dorp in de Dominicaanse Republiek. Ze had geruchten gehoord over meisjes die gaandeweg veranderden in jongens.
In een studie, gepubliceerd in Science, legde McGinley uit dat de Guevedoces, zoals ze worden genoemd (betekenis: ‘testikels vanaf 12 jaar’), een enzym missen dat testosteron omzet in dihydrotestosteron, het mannelijke hormoon dat in de baarmoeder cruciaal is voor de ontwikkeling van de genitaliën bij een mannelijke foetus. McGinley merkte nog iets op: geen enkele van de Guevedoces was kaal.
Farmaceut Merck sloeg hierop aan. Het genetische gebrek van de Guevedoces zou weleens een uitkomst kunnen zijn voor mannen met prostaatproblemen én voor mannen met haaruitval.
In 1993 kwam finasteride op de markt, in eerste instantie onder de merknaam Proscar. De pillen van 5 mg per stuk waren ontworpen om prostaten te doen krimpen en bejaarde mannen zo van hun plasproblemen af te helpen. De verkoop was meteen een succes. Vier jaar later werd precies hetzelfde medicijn verkocht in de vorm van pillen van 1 mg, maar dan als antikaalheidsmiddel. Propecia was geboren.
Mark (37) kreeg propecia voorgeschreven toen hij zich meldde bij een dermatoloog met haaruitval, als gevolg van een tropische ziekte. Bijwerkingen zouden er niet zijn, zei de arts. Hij zou alleen moeten stoppen als hij een kind wilde verwekken. Die waarschuwing behoort tot het standaardprotocol: er zijn aanwijzingen dat de genitaliën van een mannelijke foetus afwijkingen kunnen vertonen als een vrouw zwanger raakt van iemand die finasteride slikt. Om die reden, zo vermeldt de bijsluiter, mogen vrouwen tijdens hun zwangerschap zelfs geen vermalen of gebroken pillen aanraken.
Niet lang nadat Mark (zijn echte naam is bij de redactie bekend) met de pillen was begonnen, kreeg hij vage klachten. Een zeurende pijn in zijn onderbuik, pijn in zijn balzak en een waas voor zijn ogen. Maar de grootste verandering was dat hij slecht ging slapen: van acht uur per nacht naar gemiddeld twee tot drie uur. ‘Ik viel wel in slaap, maar werd vervolgens wakker met een enorm harde hartslag, die ik in mijn oor hoorde bonken’, zegt hij. ‘Ik was wanhopig’, zegt Mark. ‘Mijn sociale leven was gedaald tot het nulpunt en ik sleepte me met moeite door mijn werkdagen.’
Via internet kwam hij in contact met een Amerikaanse arts die onderzoek deed naar bijwerkingen van finasteride. Hij constateerde het postfinasteridesyndroom (PFS), een diagnose die later werd bevestigd door de Nederlandse neuropsychiater Marcel Waldinger. ‘Hij zei: laat je niets wijsmaken. Het zit niet tussen je oren. Je hebt zeldzame, maar nare bijwerkingen door het slikken van finasteride. Het was een opluchting dat iemand dit eindelijk erkende.’
Het is inmiddels acht jaar geleden dat Mark stopte met het slikken van de pillen. De waas voor zijn ogen is verdwenen, evenals de pijn in zijn onderbuik. Maar hij heeft er naar eigen zeggen voedselallergieën en een alcoholintolerantie aan overgehouden. En hij slaapt nog altijd niet zo goed als voorheen. Toch prijst hij zichzelf gelukkig. ‘Ik ben er goed vanaf gekomen. Er zijn patiënten die veel ergere bijwerkingen hebben.’
‘Ik wil graag duidelijk maken dat PFS echt is’, mailt een ex-gebruiker van Propecia, die een ernstige depressie overhield aan de medicatie. Hij voelt zich niet serieus genomen. ‘Ik heb geen enkele hulp van welke arts dan ook gekregen, zelfs niet van mijn huisarts die me het middel heeft aangesmeerd.’
De 30-jarige Serge Meulenberg uit Sittard laat weten dat hij door de pillen, die hij op aanraden van zijn huisarts acht jaar lang slikte, ‘langzaam veranderde van een gezonde jongeman in een angstig en neerslachtig persoon’. Zijn libido ging merkbaar achteruit. Later volgden paniekaanvallen en depressieve klachten.
Ironisch genoeg raadde Meulenberg zijn moeder aan finasteride te slikken omdat ook zij kampte met haaruitval. Maar toen zij aanklopte bij haar huisarts, reageerde die terughoudend. De pillen konden depressieve klachten veroorzaken, vertelde de arts. ‘Pas toen ben ik in de huidige bijsluiter gaan kijken. Die bleek ondertussen bijgewerkt te zijn. Ik schrok me rot en ben acuut gestopt met die rommel.’
Kwetsbaar
Is finasteride de veroorzaker van de klachten bij deze mannen? Dermatoloog Ids Boersma, werkzaam bij de Intermedica Kliniek in Boxmeer, is sceptisch. Van de tienduizend patiënten die hij naar eigen inschatting met finasteride en dutasteride heeft behandeld, kwam slechts een enkeling terug met bijwerkingen. ‘Maar dat wijt ik eerder aan het nocebo-effect. Patiënten lezen in de bijsluiter of op internet over bijwerkingen en voelen die vervolgens spontaan opkomen. Ik had hier een keer een patiënt met álle bijwerkingen uit de bijsluiter.’
Willem Boellaard, uroloog, androloog en seksuoloog bij het Erasmus MC, sluit niet uit dat de bijwerkingen het gevolg zijn van finasteridegebruik. Hij plaatst wel een kanttekening: mogelijk hebben mannen die inzitten over hun haaruitval en hier zelfs pillen tegen slikken, een andere persoonsstructuur dan mannen die zich hier minder druk om maken. ‘Het gaat om een groep mannen die mogelijk kwetsbaarder is voor onzekerheid. Dat kan hand in hand gaan met allerlei klachten.’
Bij Lareb, het in Nederland gevestigde Bijwerkingencentrum, zijn afgelopen jaren 213 meldingen binnengekomen over finasteridegebruikers en 219 over dutasteridegebruikers. De meeste meldingen, die zijn ingediend door zowel patiënten als zorgverleners, gaan over patiënten die medicijnen tegen prostaatproblemen slikken. Er zijn 39 bijwerkingen van seksuele aard gemeld, zoals impotentie, verminderd libido, verminderd zaadvolume en erectiestoornissen.
Het Nederlandse Huisartsen Genootschap (NHG) raadt huisartsen aan alleen bij ‘hoge lijdensdruk’ finasteride voor te schrijven tegen alopecia androgenetica, de medische term voor mannelijke kaalheid. ‘Langdurige behandeling is noodzakelijk om het effect te behouden, maar gegevens over de effectiviteit en veiligheid op de lange termijn zijn beperkt of afwezig’, staat in de richtlijn.
Maandag en woensdag van 10:00 tot 12:00.085 047 1132
Kantoor
Berg en Dalseweg 81 6522 BC Nijmegen
Hoe te voorspellen of je kaal wordt
De hoeveelheid haar op het hoofd van je vader geeft mannen een eerste indruk van hun toekomstige kaalheid. Het hoofdhaar, of het gebrek hieraan, van je grootvader van moederszijde geeft een nog beter idee van jouw kansen om kaal te worden. Als beide mannen kaal zijn volg jij hoogstwaarschijnlijk hun voorbeeld.
De belangrijkste oorzaak van mannelijke kaalheid is iemands genetisch materiaal. De wetenschappelijke naam voor erfelijke kaalheid is Alopecia Androgenetica.
Genetica nader verklaard
Menselijke genen zijn opgeslagen op chromosomen, die zich in de celkern bevinden. Chromosomen zijn spiraalvormige structuren van DNA, die genetische informatie bevatten. Mensen hebben normaal gezien 46 chromosomen, die 23 paren vormen. 22 van deze chromosoomparen zijn zogeheten autosomen. Een autosoom bevat een chromosoom dat afkomstig is van de moeder, en een chromosoom dat afkomstig van de vader is.
Het 23e chromosomenpaar is verschillend en bepaalt iemands geslacht. Het vrouwelijke geslachtschromosoom is een X-chromosoom en het mannelijke een Y-chromosoom. Tijdens de bevruchting geeft een spermacel willekeurig een X- of een Y-chromosoom af aan de eicel, die al één X-chromosoom van de moeder bevat. Een extra X-chromosoom zorgt voor de verwekking van een meisje (XX), terwijl een afgegeven Y-chromosoom een jongen (XY) oplevert. Zodoende is het X-chromosoom bij mannen per definitie afkomstig van de moeder en het Y-chromosoom altijd afkomstig van de vader.
Het is aangetoond door middel van onderzoek dat het belangrijkste gen dat met kaalheid in verband wordt gebracht op het X-chromosoom zit. Omdat er vijftig procent kans is dat dit X-chromosoom door je grootvader aan je moeder is doorgeven, is de kaalheid van je grootvader van moederszijde een goede voorspeller van iemands toekomstige kaalheid. De staat van het haar van je grootmoeder van moederszijde is minder veelzeggend, omdat vrouwelijke kaalheid een ander patroon volgt dan mannelijke kaalheid.
Naast het X-chromosoom zijn er ook andere chromosomen die kaalheid beïnvloeden. Er zijn maar liefst elf andere genetische sequenties die in meer of mindere mate bepalend zijn voor kaalheid. Deze genen bevinden zich op verschillende chromosomen en interacteren met elkaar, om zo kaalheid te bevorderen of juist tegen te gaan. Er is echter meer onderzoek nodig om de precieze rol en relatieve invloed van deze genen beter te begrijpen.
De genen die zich op de autosomen bevinden, kunnen zowel van je vader of moeder geërfd zijn. Omdat er verschillende autosomale genen zijn die kaalheid beïnvloeden, kunnen ze talloze combinaties vormen. Dit betekent dat de kans onbekend is dat je vaders kaalheid bepalende genen aan jou zijn doorgegeven. Als je vader of zijn ouders kaal zijn, is er een gerede kans dat jij ook kaal wordt, maar het is dus onbekend hoe groot deze kans precies is.
Omdat je, in tegenstelling tot de autosomen, slechts een paar geslachtschromosomen hebt, is het effect van het kaalheid bepalende X-chromosoom geconcentreerd. Omdat het X-chromosoom van je moeder afkomstig is, vertelt een blik op het hoofd van haar vader het meest!
DHT en erfelijke haaruitval
DHT is een mannelijk hormoon en komt bij zowel mannen als vrouwen voor. DHT is vergelijkbaar met testosteron, maar heeft een drie keer sterkere androgene werking dan testosteron.
DHT wordt gevormd onder invloed van het enzym 5-alpha-reductase. Dit enzym is verantwoordelijk voor de omzetting van testosteron in dihydrotestosteron. Er zijn twee types van dit enzym: 5AR type 1 en 5AR type 2. Onderzoek wijst uit dat vooral type 2 voorkomt bij de haarzakjes en het lijkt erop dat type 2 een grotere rol speelt in AGA dan type 1.
Iedereen heeft DHT, maar bij mensen met AGA zijn de haarzakjes gevoelig voor DHT. DHT hecht zich aan de androgeenreceptoren van de cellen van de haarfollikels. Hiermee zorgt het voor een verstoring van het functioneren van de haarzakjes. Hoe het kan dat deze binding voor een verstoring zorgt, is nog niet helemaal duidelijk.
De binding van DHT aan de androgeenreceptoren zorgt voor een kortere groeifase en een verkleining van de schacht van het haarzakje. Uiteindelijk is het haarzakje dusdanig verschrompeld, dat het alleen nog maar een minuscuul (voor het oog onzichtbaar) vellushaartje produceert. Dit proces staat bekend als het miniaturiseren van haar. Kortom: iedere haarcyclus eindigt met dunner haar. Het is echter niet zo dat het haar volledig verdwijnt.
Bij mensen met aanleg voor AGA is het genetisch bepaald dat alleen de haren aan de bovenkant van het hoofd zijn uitgerust met androgeenreceptoren. Dit verklaart waarom haar aan de zijkant en achterkant van het hoofd niet verloren gaat.
Tachtig procent van de mannen krijgt vroeg of laat met kaalheid te maken. Waarom laat hun haar hen in de steek? En waarom hebben vrouwen er vrijwel geen last van?
Bijna elke man wordt kaal. 20 procent heeft te maken met kaalheid op hun twintigste, 50 procent op hun vijftigste. Tegen de tijd dat ze zeventig zijn, heeft 80 procent geen haar meer op zijn kop. Kaalheid is erfelijk via het chromosoom van de moeder. De volle coupe van de vader heeft helaas niets te betekenen.
Laten we eerst naar de normale haargroei kijken. Je haar groeit nooit aan één stuk door. Dat is normaal. Elke haar kent een cyclus met verschillende fases. Groeien doet hij in de groeifase. Die duurt bij hoofdhaar twee tot zes jaar. Beenhaar groeit slechts negentien tot 26 weken door (gelukkig maar). In de volgende fase stopt de groei en laat je haarwortel los. Dit duurt een week of twee. De haar blijft intussen nog wel in zijn haarzakje zitten.
Daarna volgt een rustfase van ongeveer drie maanden. De haarwortel krimpt en onderin het haarzakje wordt een beginnetje gemaakt van een nieuwe haar. Uiteindelijk valt je oude haar uit het haarzakje en komt je nieuwe haar tevoorschijn.
Bij mannen met een wijkende haargrens wordt de groeifase steeds korter en de rustfase steeds langer. ‘Je haren worden dan alsmaar korter, dunner en kleurlozer’, vertelt Stefanie Heilmann-Heimbach. Zij doet onderzoek naar de erfelijkheid van kaalheid aan de Universität Bonn (Duitsland). ‘Het haarzakje waaruit je haren groeien, wordt daarbij ook steeds kleiner. Uiteindelijk blijft je haar zo kort, dat hij niet meer het oppervlak van je hoofdhuid bereikt. Dan ben je kaal.’
Kale mannen hebben niet meer testosteron dan harige seksegenoten. Maar hun haren zijn wel gevoeliger voor een hormoon dat in de haarwortel uit testosteron wordt gemaakt: dihydrotestosteron (DHT). Thio: ‘Haren die verdwijnen, groeien in haarzakjes met cellen die overgevoelig zijn voor dit hormoon.’
Opvallend genoeg bevordert DHT op andere plekken in je lichaam juist de haargroei. Zo stimuleert het de groei van baard-, oksel- en schaamhaar. Maar ja, daar heb je op je hoofd weinig aan. Waarom het op de ene plek van je lichaam iets anders doet dan op de andere, dat begrijpen onderzoekers nog niet. Heilmann-Heimbach: ‘We weten nog lang niet alles over hoe DHT precies op haarzakjes inwerkt en ervoor zorgt dat je op bepaalde plekken kaal wordt.’ Zelfs op je hoofd heeft DHT niet overal hetzelfde effect. Sommige plekken worden kaal, andere niet.
Wetenschappers van de University of Pennsylvania (VS) vergeleken in 2011 de haarzakjes van kale plekken met die van nog begroeide plaatsen. De onderzoekers bekeken specifiek de stamcellen in de haarzakjes. Die maken cellen die op hun beurt je haren voortbrengen.
Zonder werkende stamcellen krijg je dus nooit haar. Die stamcellen blijken nog wel gewoon aanwezig in de gekrompen haarzakjes van de kale plekken. Het waren er bovendien per haarzakje evenveel. Maar om de een of andere reden worden ze niet geactiveerd op die kale vlaktes en in het hoefijzerrestant wel. De cellen die de haargroei aan moeten sturen zijn er dus wel, maar doen iets niet goed.
Bald 